Bain cler ch´eu discuor rumantsch
seria da Mario Pult

Actual

90 onns Lia Rumantscha


La Lia Rumantscha festivescha giubileum. En il rom da las activitads da giubileum 90 onns Lia Rumantscha han lieu durant in entir onn 50 occurrenzas da tut gener tranter l’october 2009 e l’october 2010.  

dapli...

Bain cler ch´eu discuor rumantsch
seria da Mario Pult

 
 

L'ambiant güda ad imprender la lingua

Ute Börner as sainta bod dal tuot sco Rumantscha

Avant bod vainch ons es rivada Ute Börner sco plavanessa a Tschlin. In quista funcziun s’ha quai inclet per ella da sai d’imprender la lingua dal lö e da la regiun. Davo avair fat ün cuors cun agüd dal mez „Vierv Ladin“ ha’la cumanzà a discuorrer culla glieud sün via ed ha fat subit progress. Sco grond avantag taxescha Ute Börner il fat da s’avair partecipada al cor masdà ed al Rudè da chant. „L’ambiaint linguistic uni es da grond’importanza per imprender üna lingua, ma i voul eir curaschi, dun ed interess“, manaja ella. Sur las chanzuns e’ls discuors a l’ustaria davo la prouva es ella dvantada Rumantscha. Ella as sainta sco indigena e perseguitescha cun interess il svilup da  la lingua ch’ella ama surtuot pervi dal cling.

 

  leger dapli

 

L'aigna duonna - üna buna magistra

Da puob es gnü Vinzenz Unterweger, oriund da Latsch i’l Vnuost, cun seis bap a perchürar il muvel süt da Ftan. La paschiun dad ir ad alp ha’l chürà lönch fin ch’el ha imprais a  cugnuoscher a sia duonna. Quist inscunter es statta l’occasiun per imprender a discuorrer rumantsch. Ch’el haja gnü la gronda furtüna d’avair in ella üna buna magistra chi saja statta ün dret motor, manaja’l. Unterweger lavura daspö bod 25 ons a Ftan sco lavuraint cumünal. Adonta ch’el nun ha mâ frequentà ün cuors da rumantsch ha’l imprais fich bain la lingua e tilla douvra mincha di. Daspö alch ons scriva’l perfin seis rapport da lavur in rumantsch. El es persvas ch’ün’integraziun illa cumünanza possa be gnir realisada cun imprender la lingua.

 

  leger dapli

 

Imprais rumantsch in cumpagnia

Rivada be per cumbinaziun in Engiadina ha chattà Katica Mischol-Markov a Zernez üna segonda patria. Nada e creschüda sü è’la sper la cità da Split a la riva da la Dalmacia in Croazia. Ma da giuvna ha’la vuglü gnir a cugnuoscher il muond ed ir in Ingalterra per perfecziunar seis inglais. Il destin ha però decis oter ed ella es rivada a Samedan ed ha lavurà a l’ospidal per ün on e mez. Davo ün cuort retuorn illa patria es Katica Mischol gnüda a lavurar illa restauraziun a Zernez ed es restada. Ella s’ha integrada illa cumünanza, ha profità da la giuventüna e dal sustegn da seis hom Gion Peider ed ha imprais rumantsch sainza far cuors. Tenor ella sto inchün chi vain da l’ester simplamaing s’adattar a la cultura dal lö ed imprender la lingua ufficiala.

 

 leger dapli

 
 

Paschiun per glieud, cuntrada e lingua

La manadra da la Tessonda a Sta. Maria, Petra Haldimann, ha bainschi ragischs in Val Müstair mo es creschüda sü i’l Partens. Davo avair frequentà la scoula populara a Clostra ha’la fat il deschavel on ad Aschera. Là ha’la imprais a tesser chi’d es lura dvantada sia paschiun. Sün intimaziun da sia nona ha’la fat il giarsunadi da zunza illa Tessonda. Ella ha imprais rumantsch insembel cun sia nona ed i’l ravuogl da la giuventüna. Adonta ch’ella mâ nun ha frequentà ün cuors da rumantsch discuorr’la ün jauer quasi perfet. Ils prüms trais ons ha sia mamma discurrü cun ella rumantsch e quai ha bastü per imprender la lingua infra ün on. Daspö ün on maina ella l’affar regiunal chi’d es cuntschaint per sias lavuors da man d’ota qualità.

 

  leger dapli 

 
 

 Ingünas retgnentschas da discuorrer rumantsch

Uli Franke es nat e creschü sü a Berlin. Grazcha ad üna constellaziun speciala è’l rivà in Engiadina ed ha frequentà la scoula media a Ftan. Davo ha’l imprais electroindschegner a l’ETH a Turich e lavura in üna firma chi sviluppa studios da „mastering“ chi realiseschan discs cumpacts. Dal 2008 ha’l tut ün congedi plü lung aposta per imprender rumantsch. El ha frequentà il cuors intensiv da stà a Scuol ed el nun ha retgnentschas da discuorrer rumantsch sün via ed in butia. Daspö alch temp sta’l a Sent ingio ch’el renovescha üna chasa veglia. Uli Franke es fascinà da las muntognas ed ha decis da vulair viver in Engiadina. Perquai s’inclegia per el da sai da savair rumantsch perche cha be uschè as riva d’incleger la mentalità indigena.

 

 leger dapli

 

Gianni Castellazzi fa da pledader pro’ls gös dal CdHE 

Il sport es internaziunal e la lingua rumantscha ha fadia da tgnair pass cullas expressiuns sün quist chomp. Il „speaker“ illa halla da Gurlaina a Scuol demuossa pro mincha gö chi’s vain inclet eir schi’s discuorra rumantsch.
La halla da Gurlaina rebomba da clocs da tamburs, da cloms ritmisats,da tschüblöz e da musica chi strasuna. Il Club da hockey Engiadina, il CdHE, es pront sül glatsch per cuntinuar sia via da success illa seguonda liga. Seis fans til sustegnan cun vusch plaina e’l pledader, Gianni Castellazzi, annunzcha las squadras. Ma quai nu capita cun „Liebi Sportfründa“, dimpersè cun „Chars amis dal hockey sül glatsch“.
 

 leger dapli