Article - Lia Rumantscha
Lia Rumantscha
La Lia Rumantscha è in’instituziun d’utilitad publica ed è politicamain e confessiunalmain neutrala. En il rom da sia incumbensa da dretg public attribuida da la Confederaziun ed il chantun Grischun porscha ella differents servetschs.
La Lia Rumantscha sustegna, promova e coordinescha ils projects da las organisaziuns regiunalas e surregiunalas a favur da la lingua e cultura rumantscha. Ella s’engascha per la promoziun ed il mantegniment dal rumantsch e represchenta la Rumantschia en ils differents champs da la vita sociala e statala entaifer ed ordaifer il territori rumantsch tradiziunal. Las delegadas ed ils delegads da las uniuns affiliadas da la Lia Rumantscha decidan ina giada l'onn a chaschun da la radunanza da delegadas e delegads davart il program da lavur ed il budget da la Lia Rumantscha.
La sedia principala da la Lia Rumantscha è a Cuira en la Chasa Rumantscha. Biros regiunals ha la Lia Rumantscha a Glion, Savognin e Scuol.
© Ralph Feiner
L'istorgia da la Lia Rumantscha
La Lia Rumantscha, l'organisaziun tetgala dad indesch uniuns affiliadas ed in'instituziun d'util public finanziada cun contribuziuns federalas e chantunalas, è vegnida fundada ils 26 d'october 1919. Igl è stà la finamira d'unir las forzas regiunalas sparpagliadas che s'engaschavan a partir dals onn 1880 per il mantegniment dal rumantsch pli e pli periclità surtut pervia da l'avertura da las regiuns alpinas tras vias e viafiers ed il grond svilup turistic. Tenor il protocol da fundaziun è quest act era stà ina «vigurusa slaffada en pel gneff als dus 'Chirurgs philologics' talians, che han gia daditg declarau muribunds nies lungatg romontsch» e pretendì ch'il rumantsch na saja nagut auter che dialects talians e ch'il territori rumantsch tutgia pia tar l'Italia.
Ils onns 1919-1980 ha la Lia Rumantscha surtut procurà per ovras da basa sco vocabularis e grammaticas. A partir dal 1982 daventa ella pli offensiva cun l'introducziun dal rumantsch grischun, etablescha servetschs specifics sco translaziuns, lectorats, sustegn linguistic, curs e la vendita da cudeschs e portatuns, edescha medias per uffants e giuvenils e redigia vocabularis electronics.
Tschentaments e strategia da la Lia Rumantscha
Sin basa dals tschentaments ha la Lia Rumantscha definì si’orientaziun strategica enfin l’onn 2030. Novs accents metta ella surtut cun trair a niz ils avantatgs da la transfurmaziun digitala, sviluppar ulteriuras purschidas da furmaziun e promover il rumantsch er ordaifer ses territori linguistic.
Activitads e rapports annuals da la Lia Rumantscha
La radunanza da delegadas e delegads decida ina giada l'onn davart il program da lavur ed il preventiv da la Lia Rumantscha.
Ils ultims rapports annuals da la Lia Rumantscha chattais Vus qua: