Tochen alla fundaziundalla Surselva Romontscha igl onn 2006 ei il moviment romontsch en Surselva vegnius purtaus da duas uniuns: dalla Romania e dalla Renania. Malgrad ch'ei setracta da duas uniuns cun medems interess e scopos, han ellas historias zun differentas. La Romania ei vegnida fundada sco gruppa da students ed ha silsuenter giugau ina gronda rolla el moviment per la promoziun dil lungatg romorntsch ella regiun dalla Surselva e dil Plaun. La Renania ei vegnida fundada da giuvens scolasts e plevons sco era da politichers etabli per promover il romontsch e cumbatter la germanisaziun en Szr- e Sutselva reformada.Duront lur liung temps d'existenza han omisduas uniuns adina puspei stuiu surmuntar crisas, aschia che la tschercha permanenta dad anflar la dretga fuorma per las duas uniuns ha occupau entiras generaziuns d'exponents. Mo mirond anavos sin quellas grondas activitads ston ins era constatar ch'igl ei vegniu prestau ina lavur admirabla ed impurtonta.