paragraf - 500 onns lingua scritta – rumantsch en viadi
500 onns lingua scritta – rumantsch en viadi
L'onn 2027 festivescha la lingua rumantscha 500 onns dapi l'emprim text litterar rumantsch. Il giurist, politicher e diplomat da Zuoz Gian Travers ha scrit l'onn 1527 la «Chianzun dalla guerra dagl Chiastè da Müs». Quest giubileum vegn festivà cun in gieu en il liber, cun spassegiadas tematicas en las regiuns idiomaticas ed inscunters ordaifer il territori rumantsch tradiziunal en las citads svizras. Las festivitads culmineschan en il Festival Travers a Zuoz. La vischnanca da Zuoz e la Lia Rumantscha organiseschan cuminaivlamain las activitads per quest giubileum.
Teater a Zuoz
Per promover il teater rumantsch contemporan han la vischnanca da Zuoz, la Lia Rumantscha ed il Lyceum Alpinum Zuoz inizià il premi ed il festival travers zuoz. Per quest intent han las trais instituziuns fundà l'onn 2022 l'uniun travers. Quella vegn a realisar il 2027 il festival da giubileum a Zuoz. Il festival cumpiglia sper il gieu en il liber, la realisaziun dal toc da teater premià cun il premi travers zuoz 2026 ed autras occurrenzas culturalas durant la stad 2027. Il premi travers 2026 è gia publitgà. Tschertgà vegn questa giada in monolog rumantsch. Fin ils 15 da matg 2026 pon ins inoltrar in'idea cun in extract da text. Tut las infurmaziuns èn publitgadas sin la pagina-web da l'uniun travers.
La stad 2027 vegn represchentà il gieu en il liber «Il battibuogl» sin il Plaz a Zuoz. Cun quai cuntinuescha ina lunga tradiziun da teater. La populaziun da Zuoz e da l'Engiadin'Ota duai participar al project, la cuminanza e sia identitad vegnan rinforzadas, la lingua rumantscha vegn celebrada. En quest connex supplitgescha il team da project da Zuoz sut la batgetta da Daniel Badilatti e Lucian Schucan da reservar gia ussa la primavaira e la stad 2027, saja quai per participar sco actura, voluntari u sco aspectatura. Las provas cumenzan la primavaira 2027, il festival ha lieu dals 28 da fanadur fin ils 15 d'avust 2027.
Il gieu en il liber «Il battibuogl» vegn scrit da Gianna Olinda Cadonau en collavuraziun cun Lukas Bärfuss, Selina Beghetto e Lucian Schucan. La reschia fa Ivo Bärtsch, la choreografia Riika Läser, la direcziun musicala ha Chasper Curò Mani. La figura principala dal teater «Il battibuogl» è Anna, ina dunna senza vegliadetgna. Ella cumbatta per sia via e ses destin. Ella porta en ella tut la lingua. Ma quella lingua na sa cumporta betg pli sco pli baud, ella rampluna e fa vegnir sturn. Ni la meglra clinica ni ils cussegls da Gian Travers na gidan betg. Tge duai ins far? Anna fugia e prenda sezza per mauns ses destin. Vegn ella da salvar quai ch'igl è da salvar?
La lingua en viadi
Il giubileum cumenza il zercladur 2027 cun in'avertura festiva a Trun. La Lia Rumantscha envida ad in di cun musica ed emprims schatgs tematics davart la lingua scritta. Ils 500 onns vegnan inaugurads cun ina nova chanzun per chor d'uffants. Suenter l'avertura han lieu pliras spassegiadas tematicas en las regiuns rumantschas dal Grischun ed intgins inscunters culturals ordaifer il territori rumantsch tradiziunal en las citads svizras. Las spassegiadas ed ils inscunters èn deditgads mintgamai ad in aspect dal rumantsch scrit.
La festa, organisada da la vischnanca da Zuoz e da la Lia Rumantscha, entschaiva en Surselva e viagia alura da staziun a staziun tras il Grischun e la Svizra fin a Zuoz. Las duas organisaturas prevesan d'includer en in program accumpagnant er autras instituziuns che planiseschan activitads da giubileum.