Il pled rumantsch da l'onn 2025 | Lia Rumantscha

Ils pleds IA, Frauen-Nati, dazi e génocide èn ils pleds svizzers da l'onn 2025. Sin il segund e terz plaz èn ils pleds rumantschs ballape da dunnas e vita pajabla, en tudestg Zollhammer e Chlorhuhn, en talian permacrisi e riarmo ed en franzos ils pleds 39% e grève.

«Il pled da l'onn 2025 metta en scena l'abreviaziun rumantscha IA che stat per intelligenza artifiziala. L'abreviaziun duai pudair sa far valair envers quella tudestga u englaisa ed entrar en il stgazi da pleds da mintgadi. En pli stat ella
represchentativamain per la digitalisaziun ch'è essenziala per il rumantsch e ses svilup. Senza quella na po la IA betg emprender rumantsch e porscher utensils indispensabels per il mantegniment da la lingua», explitga Bettina Vital, la
manadra da la partiziun Lingua da la Lia Rumantscha che ha sustegnì la ZHAW per la tscherna dal pled svizzer da l'onn.
 

Pled rumantsch da l'onn

Emprim plaz: IA
Cuntrari al term «intelligenza artifiziala» na tutga l'abreviaziun IA anc betg tar il vocabulari da mintgadi. L'elecziun da quest onn la metta en scena per dar ad ella la schanza da s'etablir. Cunquai che IA resta impurtanta, fissi deplorabel sche l'acronim englais u tudestg daventass normal. Plinavant stat il pled represchentativamain per l'impurtanza da la digitalisaziun dal rumantsch: senza quella na pon IAs betg emprender rumantsch, e nus la finala betg conversar en
rumantsch cun ellas – ina cundiziun decisiva per ch'ina lingua minoritara restia vitala.

Segund plaz: ballape da dunnas
Vegnidas per restar. Il Campiunadi europeic da ballape da dunnas 2025 ha augmentà la visibilitad da las dunnas en il sport il pli derasà dal mund. La squadra naziunala ha demussà inschign e perseveranza – e quai cun ina goli grischuna. Ils idols feminins han motivà bleras dunnas e mattas da giugar sezzas. Dapi l'annunzia che l'Euro 2025 haja lieu en Svizra, registreschan ils clubs da ballape in ferm augment da giugadras. Goooool!

Terz plaz: vita pajabla
Il mintgadi vegn adina pli char, ils custs da vita creschan ad in crescher: Bleras famiglias na chattan naginas abitaziuns pajablas, las premias da las cassas da malsauns vegnan mintg'onn pli charas, la chareschia augmenta ils custs da las vivondas, e causa ils dazis imponids da l'administraziun Trump cumbattan interpresas pitschnas e mesaunas svizras per lur existenza e per mantegnair las plazzas da lavur. Ina vita pajabla per mintgin:a è tant in desideri individual sco da l'entira societad.

En tut las linguas naziunalas

Ils pleds da l'onn en Svizra tudestga èn 1. Frauen-Nati (squadra naziunala da dunnas), 2. Zollhammer (martè da dazi) e 3. Chlorhuhn (giaglina da clor). Ils pleds da l'onn en Svizra franzosa èn 1. génocide (genocidi), 2. 39% (dazis) e 3. grève (chauma). Ils pleds da l'onn en Svizra taliana èn 1. dazi, 2. permacrisi (crisa permanenta) 3. riarmo (rearmament).

La giuria rumantscha 2025